به گزارش خبرگزاری مهر، آیت‌الله علی‌اکبر رشاد در محفل اخلاق و سلوک، با تبیین چارچوبی برای سامان‌دهی مباحث اخلاقی و تربیتی طلاب، چهار رابطه اساسی انسان با خداوند متعال، خویشتن، خلق خدا و دنیا را تشریح کرد و گفت: هدف از این مباحث، شکل‌گیری شخصیت «طلبه تراز» و تربیت طلبه‌ای است که بتواند روابط و شئون مختلف زندگی خود را بر اساس معارف دینی مدیریت کند.
آیت‌الله رشاد در این جلسه با اشاره به ضرورت ایجاد ساختاری منسجم برای مباحث اخلاق و سلوک طلاب جوان اظهار کرد: باید مجموعه‌ای از نکات و معارف را گردآوری کنیم که در ساخت شخصیت، تفکر، رفتار و سلوک طلبه تأثیرگذار باشد و در نهایت به شکل‌گیری شخصیت طلبه تراز منتهی شود.
وی با طرح این پرسش که «طلبه تراز چه ویژگی‌هایی دارد؟» افزود: اگر بخواهیم طلبه‌ای را به‌عنوان الگو معرفی کنیم و بگوییم طلبه مطلوب چه کسی است و چگونه باید باشد، باید شاخص‌های مشخصی برای آن ارائه کنیم. طلبه تراز، طلبه‌ای است که ویژگی‌های مطلوب را در خود جمع کرده و بتواند به‌عنوان معیار و الگو معرفی شود.
چهار رابطه اساسی انسان در روایتی از امام صادق(ع)
رئیس شورای حوزه‌های علمیه استان تهران، با اشاره به روایتی از امام صادق(علیه‌السلام) در کتاب «مصباح الشریعة»، مبنای این چارچوب را چهار رابطه اساسی انسان دانست و گفت: بر اساس این روایت، اصول تعاملات انسان چهار مورد است که عبارت‌اند از رابطه انسان با خداوند متعال، رابطه با خویشتن، رابطه با خلق خدا و رابطه با دنیا.
وی با تبیین جایگاه رابطه انسان با خداوند متعال، این رابطه را نخستین و مهم‌ترین رابطه انسان برشمرد و خاطرنشان کرد: رابطه با خداوند، از آن جهت نخستین رابطه است که خداوند مبدأ و منشأ وجود است و از آن جهت اهمیت بیشتری دارد که سایر روابط انسان نیز به‌نحوی زیر چتر این رابطه قرار می‌گیرند.
آیت‌الله رشاد در ادامه، رابطه انسان با خویشتن را دومین رابطه اساسی دانست و با اشاره به ابعاد مختلف تعامل انسان با نفس خود، اظهار کرد: انسان گاهی با خود خلوت می‌کند، خود را بازخواست و محاکمه می‌کند، مورد مؤاخذه قرار می‌دهد و گاهی نیز از خود تقدیر می‌کند. این‌ها نمونه‌هایی از تعامل انسان با خویشتن است که باید در مباحث اخلاق و سلوک مورد توجه قرار گیرد.
تعامل با خلق خدا و دنیا؛ دو قلمرو دیگر روابط انسان
وی با اشاره به سومین رابطه، یعنی تعامل انسان با خلق خدا، بر اهمیت نحوه ارتباط و رفتار انسان با دیگران تأکید کرد و گفت: باید بررسی کنیم که انسان چگونه با دیگران ارتباط برقرار می‌کند و چه اصولی را در تعامل با آنان رعایت می‌کند. در این قلمرو، تعامل با انسان‌ها به‌عنوان اشرف مخلوقات، اهمیت ویژه‌ای دارد.
آیت‌الله رشاد در تبیین چهارمین رابطه، یعنی تعامل انسان با دنیا، با تأکید بر اینکه منظور از این تعبیر، روابط بین‌الملل و تعامل با ملت‌ها و دولت‌های دیگر نیست، تصریح کرد: تعامل با دنیا در این روایت، ناظر به رابطه انسان با عالم ماده، منابع، سرمایه‌ها و ظرفیت‌هایی است که خداوند متعال در اختیار بشر قرار داده است.
وی با اشاره به تفاوت عالم ملک و ملکوت افزود: تصور بنده این است که تعامل با دنیا عمدتاً ناظر به عالم ملک و عالم ماده است؛ درحالی‌که تعامل با ملکوت، به‌نحوی در ذیل رابطه انسان با خداوند متعال قرار می‌گیرد. این برداشت را می‌توان با برخی قرائن زبانی و محتوایی نیز تأیید کرد.
ضرورت توجه به حقوق الهی در بهره‌برداری از منابع دنیا
رئیس شورای حوزه‌های علمیه استان تهران، با اشاره به مسئله بهره‌برداری انسان از منابع طبیعی و امکانات دنیوی، بر ضرورت توجه به حقوق الهی تأکید کرد و گفت: خداوند متعال منابع و امکانات را آفریده و در اختیار بشر قرار داده است؛ ازاین‌رو، انسان باید در بهره‌برداری از آن‌ها، حقوق و تکالیفی را که خداوند مقرر کرده است، رعایت کند.
وی با اشاره به مسئله خمس و حقوق مالی مقرر در شرع، خاطرنشان کرد: انسان باید توجه داشته باشد که اصل منابع و امکاناتی که از آن‌ها بهره‌برداری می‌کند، از عطایای الهی است. اگر خداوند مقرر کرده است که بخشی از محصول و دستاورد انسان در مسیر مشخصی مصرف شود، باید این حق مورد توجه قرار گیرد.
آیت‌الله رشاد با بیان اینکه تلاش انسان در تولید و کسب درآمد، در چارچوب نظامی شکل می‌گیرد که خداوند متعال آفریده است، افزود: اگر منابع اولیه‌ای که خداوند آفریده و در اختیار بشر قرار داده است، وجود نداشت، اساساً امکان بهره‌برداری و تولید محصول فراهم نمی‌شد. بنابراین، انسان باید در تعامل خود با دنیا، به این حقیقت توجه داشته باشد.
چارچوب چهارگانه؛ الگویی برای سامان‌دهی مباحث فقه، اخلاق و سلوک
وی با اشاره به قابلیت استفاده از این چارچوب در حوزه‌های مختلف علوم اسلامی، اظهار کرد: به نظر می‌رسد این تقسیم‌بندی، چارچوبی دقیق و قابل استفاده در فقه، اخلاق، آداب و سلوک است. می‌توان مباحث فقهی را نیز بر اساس چهار قلمرو رابطه انسان با خداوند، خویشتن، خلق خدا و دنیا سامان‌دهی کرد.
آیت‌الله رشاد با بیان اینکه این چارچوب در مباحث اخلاقی و تربیتی نیز قابل استفاده است، افزود: در اینجا تنها اخلاق مطرح نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از اخلاق، آداب و احیاناً عرفان عملی را در نظر داریم. باید بررسی کنیم که چگونه می‌توان این مباحث را در قالب چهار رابطه اساسی تنظیم کرد تا طلاب بتوانند در رفتار و زندگی خود، این تعاملات را به‌درستی مدیریت کنند.
وی با اشاره به غنای منابع دینی در حوزه اخلاق و سلوک، خاطرنشان کرد: ساختارها و الگوهای سنتی اخلاق، عرفان و آداب اسلامی همچنان معتبر و قابل استفاده هستند؛ اما ما در پی آن هستیم که چارچوبی متناسب با نیازهای طلاب جوان، بر مبنای معارف برگرفته از معصومان(علیهم‌السلام)، تنظیم کنیم.
طلبه تراز، برخوردار از توان مدیریت چهار رابطه اساسی
آیت‌الله رشاد در ادامه، با تبیین نسبت این چارچوب با مفهوم طلبه تراز، گفت: طلبه تراز، طلبه‌ای است که بتواند چهار رابطه اساسی خود را به‌درستی مدیریت کند؛ رابطه با خداوند متعال، رابطه با خویشتن، رابطه با خلق خدا و رابطه با دنیا.
وی افزود: برای تبیین این موضوع، باید مشخص کنیم که طلبه در رابطه با خداوند چه وظایفی دارد، در رابطه با خویشتن چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد، در تعامل با خلق خدا چگونه باید رفتار کند و در تعامل با دنیا و بهره‌گیری از امکانات دنیوی چه اصولی را باید رعایت کند.
رئیس شورای حوزه‌های علمیه استان تهران با تأکید بر ضرورت ارائه ساختار تفصیلی مباحث اخلاق و سلوک، اظهار کرد: باید مشخص شود که بحث‌ها از کجا آغاز می‌شوند، چه مسیری را طی می‌کنند و به کجا منتهی خواهند شد. ارائه ساختار تفصیلی، به مخاطب کمک می‌کند تا نسبت میان مباحث را بشناسد و با آمادگی بیشتری در جلسات حضور پیدا کند.
نظر شما